Dünyanın plastik atıklarıyla adım adım zehirleniyoruz

Türkiye, 2020 senesinde 659 bin 960 tonla Avrupa’dan en oldukça atık alan ülke oldu. Son 16 yılda plastik atık ithalatı 196 kat arttı. Çevre Bakanı “çöp” değil “ham madde” dese de yakılan plastik atıklardan çıkan kimyasallar geleceğimizi mahvediyor.

25 Mart 2022; Hollandalı bilim adamları ilk kez insan kanında minik plastik parçacıkları buldu. Meydana getirilen testlere katılan 22 kişiden 17’sinin kanında mikroplastik tespit edildi ve araştırmacılar bunun kaygı verici bulunduğunu söylediler. Bu minik plastik parçacıklarının bir kısmı “plastik şişe” kaynaklı, üçte biri ise “besin ambalajı” olarak kullanılan maddelerden gelmekteydi. 12 Nisan 2022; İngiltere’de meydana getirilen bir araştırmada yaşayan insanlardan alınan akciğer dokularında minik plastik parçacıkları tespit edildi. Bilim adamları bu mikroplastiklerin akciğerde kanser dahil çeşitli hastalıklara  yol açabildiğini, bazı akciğer kanseri vakalarında mikroplastiklerin görüldüğünü belirtiyor.

10 MİLYON TON PLASTİK ÜRETTİK

Mikroplastik denilen ve kanserojen kimyasallar, ağır metaller içeren bu plastik parçacıklarının akarsulara ve denizlere karışması sebebiyle her yıl milyonlarca deniz canlısı ölüyor yada deniz ürünleri tüketimi ile insan vücuduna girebiliyorlar. Uzmanlar bunu önlemenin tek yolunun mevcut plastik atıkların doğada özgür kalmaması doğrusu imha edilmeleri bulunduğunu söylüyor. Türkiye, Avrupa’da en oldukça plastik üreten ikinci ülke, 2018 senesinde 10 milyon tondan fazla plastik üretmiş ki bu yeterince ürkütücü. 85 milyon nüfusu olan bir ülkede tüketilen alışveriş poşetlerini, plastik ambalajları, pandemi sebebiyle kullanılıp atılmış milyonlarca plastik eldiveni bir düşünün, nereye gidiyor bunlar?

Bakanlığa nazaran ‘çöp’ değil ham maddeymiş

Kendi plastik atıklarımız, denizlerimizi kaplayan çöpler yetmiyormuş benzer biçimde Avrupa ülkelerinin ve ABD’nin plastik atıklarını ithal ediyoruz. Türkiye, 2020’de Avrupa’dan en oldukça atık (Toplam 659.960 ton) alan ülke olmuş ve son 16 yılda plastik atık ithalatı 196 kat artmış. İngiltere, Hollanda, Almanya ve daha birçok ülke plastik atık çöplüğü olarak Türkiye’yi kullanıyor. Dünya genelinde çevre sorunlarını ortadan kaldırmak için çalışan internasyonal çevre kuruluşu Greenpeace mevzuyu senelerdir araştırıp veri topluyor ve plastik atık ithalatının acilen yasaklanmasını talep ediyor. Çevre Bakanımız ise “çöp” değil “ham madde” dememizi öneriyor, niçin Avrupa ham maddesini kendisi kullanmıyor sorusuna ise “Türkiye’nin geri dönüşüm sektöründe oldukça daha ileri olduğu, Avrupa ülkelerinin bu sektörünün yerince gelişmemiş olduğu” yanıtını veriyor. “Atıkların yüzde 25’ini dönüştürüyoruz ve ham madde olarak tekstilde ve öteki alanlarda kullanılıyor” diyor. Atıkların yüzde 25’i dönüştürülüyorsa yüzde 75’i ne oluyor acaba? Nerelerde muhafaza ediliyor, yakılıyor yada toprağa mı gömülüyor? Türkiye’de bu kadar gelişmiş bir sektör ise niçin atıkların bir tek yüzde 25’ini dönüştürebiliyor?

ÇERNOBİL GİBİ OLMASIN

Keşke meydana getirilen rahat açıklamalar yeterince inandırıcı olsaydı fakat mevzu insan yaşamı ve her detayın saydam şekilde ortaya konması gerekiyor şundan dolayı Julia Roberts’ın, gerçek bir vakadan uyarlanan, gaz ve elektrik şirketlerinin sebep olduğu çevre kirliliğinin insanları iyi mi kanser ettiğini kanıtladığı “Erin Brokovich” filminin bir benzeri yaşanmakta. Çernobil vakasında radyoaktif madde içeren çayları içtiğimiz benzer biçimde bir durum olmadan ilkin kimya mühendisi bir gazeteci olarak birazcık araştırma yaparak dikkatleri “saplantı haline gelen suni gündemlerden” bu oldukça mühim vakaya çekmeyi düşündüm ve ilkin senelerdir bu mevzuda çalışan Greenpeace Akdeniz Proje Lideri Nihan Temiz Ataş’la konuştum.

PLASTİK KİRLİLİĞİ ULUSLARARASI SUÇ

■ Nihan Hanım, AB ülkelerinden gelen plastik atıkların Adana’da olduğu hep söyleniyor fakat başka hangi illerimizde var bilmiyoruz. Bunlar sebebiyle toprağın zararı olan maddeler ihtiva ettiği yazıldı, Türkiye’de sizin son gözlemleriniz nedir? Bu akıl almaz ithalat başka bir ülkede var mı?

Avrupa en oldukça atığı ürettiği için bunu almaya istekli olan Türkiye benzer biçimde ülkeler ön planda, bunun haricinde da Çin’in yasaklamasından sonrasında Malezya, Vietnam, Tayland, Filipinler, Sri Lanka benzer biçimde ülkeler var. Vaka hem çevre suçu, hem insanlık suçu olduğundan internasyonal plastik sözleşmeleri devreye girdi, 1 Ocak 2021’de yeni düzenlemeler yapılmış oldu. Bunun gereklerinden biri de Türkiye ve Güneydoğu Asya ülkeleri benzer biçimde ülkelerde artık oldukça fazla atık toprağa atılıp yakılınca insan sağlığını iyice tehdit eder hale geldi ve plastik kirliliğinin internasyonal kabahat olduğu gösterilen raporlarla ortaya çıktı ki INTERPOL (Internasyonal Kriminal Polis Teşkilatı) raporu da bunlardan biri Nereye atık akışı artıyorsa orada organize suçlar artıyor. Yasadışı depolama, daha çok toprağa atma, daha çok yakma, bu sırada çıkan yangınlar, kayıtsız insan çalıştırma benzer biçimde meseleler devreye giriyor. Çin’in kısıtlamasından sonrasında Türkiye en fazla atık almaya eğilimli ülke oldu. En büyük limanlardan Mersin Limanı Adana’ya yakın olduğundan ve Adana’da da oldukça fazla geri dönüşüm şirketi kurulduğundan tesadüf olmayan bir halde en fazla Adana’ya atılıyor. Etken olarak 2019’dan beri sahadayız, hangi şehirlerde olup olmadığını takip etmeye çalışıyoruz, bizim kendi gözümüzle gördüğümüz, içinde geri dönüşmesi mümkün olmayan hatta zararı olan atıkları bulduğumuz İzmir, Adana ve İstanbul örnekleri var, aslına bakarsak oldukça daha çok şehirden duyumlar aldığımızı söyleyebilirim.

Türkiye’deki atıkların bir tek yüzde 5’inin denetim edildiğini İngiltere söylüyor

■ Adana Belediyesi bu duruma itiraz etmiyor mu?

Bu mahalli yönetimlerin sorumluluğu değil, bu düzenlemeyi getiren Tecim Bakanlığı, sadece çevre sağlığını düzenleme ve ne şekilde atık ithalatı yapılacağını belirleme mevzusu Çevre Bakanlığı’yla ilgili.

■ Avrupa’da başka hangi ülkeler en fazla atığı gönderiyor?

İngiltere’de Çevre Ajansı “Türkiye’ye oldukça fazla atık gönderiyoruz ve gönderdiğimiz atıkların bir tek yüzde 5’i denetim edilebiliyor” diyor ve Türkiye susuyor. 2021’de atıklarının neredeyse yüzde 36.7’sini (123 bin ton) Türkiye almış. Yüzde 5’i denetim edilebiliyor demek birçok sual işareti getiriyor. İngiltere birinci durumda, ikinci Almanya, üçüncü Belçika, İspanya, Slovenya ve Hollanda geliyor.

■ Ben hiç olmazsa para almak için yapıldığını düşünmüştüm, Avrupa’nın tonlarca çöpünü alıyor ve üzerine para mı ödüyoruz?

Çevre Bakanlığı sanki Tecim Bakanlığı’ymış benzer biçimde yurt dışındaki atıklara, çöplere ihtiyacımız bulunduğunu vurguluyor, oysa Türkiye maalesef oldukça fazla çöp üretiyor ve bunu toplamıyor, dolayısıyla biz kendimiz alt yapı oluşturmak yerine geri dönüşümünden asla güvenli olmadığımız çöpleri satın almayı tercih ediyor, geri dönüşüm firmalarına ithalat yapmaları için izin veriyor durumdayız. Kendi çöplerimiz için alt yapı kurma ertelendikçe, geri dönüşüm şirketleri “Bizde ham madde yok, yurt haricinde var” dedikçe Avrupa çöplerinden, plastiklerinden asla kurtulamayacağız. Birçok ülkeden üzerine bir de para ödenerek alındığını çokça duyduk ve internasyonal raporlarda bunlar da var.

Limanlara gelen atıklar takip edilemez, çözüm yasaklamadır

■ Şu demek oluyor ki kendi vatanlarında istemedikleri neredeyse tüm çöplerini bizlere gönderiyorlar, Türkiye bunu iyi mi kabul edilebilir diye sormuyor musunuz?

Soruyoruz, ülkeler çöplerinin bir kısmını yakıyor, “daha yüksek kalitede olanları” kendi dönüşüm firmaları alıyor. OECD ülkesi olmayanlara plastik atık göndermek yasak, Türkiye de en fazla kabul eden OECD ülkesi. Kağıt üstünde “Bu saflıkta ürün gönderiyorum, geri dönüştürülebilir” söylediği şeyle limanlarımıza ulaşan atık dolu binlerce konteyneri düşünün, bunların kontrolü mümkün olmadığından çoğunluğu bir ihtimal çimento fabrikalarında yakılıyor ya da açık alana dökülerek yakılıyor. Plastiğin yanmasıyla ortaya çıkan ve insanlarda kanserojen tesir icra eden dioksin (1’inci aşama kanserojen madde) ve furan isminde kalıcı kimyasallar havaya karışıyor. Yakılma olmadan bile dere dibi çamuru, toprak ve su örneklerinde yaptığımız araştırmalarda, toprağın düzgüsel toprağa kıyasla 400 bin kat fazla kirlendiğini ve dioksin ve furan içerdiğini tespit ettik.

■ Başka limanlara geliyor ve biz bilmiyor olabilir miyiz?

Doğal ki olabiliriz Limanlar ve gümrük, Bakanlığın tekelinde ve detayları bizimle paylaşmıyorlar. Denetim mümkün değil, onun için nihai çözümün yasaktan geçtiğini anlatmaya çalışıyoruz. 18 Mayıs 2021’de bir ürün grubu yasaklanmıştı, bir tek o süre bir iki ay atık verileri sıfırlandı. Ne süre ki yasaklar geri çekildi datalar yine yükselişe geçti, atılma-yakılma görüntüleriyle karşılaştık. Bakanlığın artık bunu ciddiye alıp insan sağlığına odaklanması gerekiyor fakat maalesef bunu yapmıyor ve çöp ithaline devam ediyor.

Adana’da 2019’dan bu yana erken doğumlar arttı

■ Greenpeace olarak bu şehirlere depolanan yüzbinlerce plastik atığın insan sağlığı üstünde iyi mi bir değişiklik yapmış olduğu mevzusunda bir araştırmanız oldu mu?

Binlerce kalıcı kimyasal kirleticiden bilhassa 69 tanesini araştırdık; kanser, solunum hastalıkları icra eden, çocuklarda gelişimsel bozukluklara yol açan, endokrin bozucu, akciğer, karaciğer benzer biçimde bazı organlarda kayıplara yol açan birçok kimyasallar tespit edildi. Çukurova Üniversitesi’nin “Yeni Doğan Ünitesi” ile konuştuğumuzda 2019’dan bu yana, doğrusu atık verilerinin artış gösterdiği ve yakıldığı dönemden bu yana o bölgede erken doğum oranının oldukça yükseldiğini söylediler. Adana’da yüzde 80 oranında erken doğan çocuklardan bahsettiler. Toprağa karışıyor, orada hayvancılık-tarım yapılıyor, sulama kanallarının tarafındaki alanlardan aldık bu örnekleri. Bu kimyasalların havayla karıştığı süre ne kadar uzaklara gidebileceğini bilim adamları bile tam olarak söyleyemiyor. Anne sütü kanalıyla bebeklere geçmiş olduğu kanıtlanmış durumda.

İngiltere’den plastik Tesco paketlerinin Türkiye’ye göndermiş olduğu tespit edildi, Çevre Bakanlığı araştırmadan derhal yalan olduğunu beyan etti. İngiltere hükümeti şu anda araştırıyor, bunu kabul etmesi demek Türkiye’ye karşı bir çevre maliyeti ve zahmeti anlamına geliyor.

Yarın: “Birçok marka sofra tuzunda, balık ve midyede mikroplastik bulduk.”

aip2(‘pageStructure’, {“pageType”:”other”,”pageCategory”:”sozcu”,”pageIdentifier”:””}, ‘https://www.sozcu.com.tr/rss/tum-haberler.xml’);var aip2_pageCategory = “sozcu”;

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir