Çanakkale Köprüsü yeni kara delik olacak

1915 Çanakkale Köprüsü bugün açılıyor. Çanakkale Zaferi’nin 107. yıldönümünde gerçekleşecek açılışı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan meydana getirecek. Köprünün yapımını üstüne alan şirketlere verilen ve senelik 6 milyar doları gören Gömü garantisinin ise bütçede yeni bir kara delik oluşturacağı tahmin ediliyor.

Köprü iki Türk şirketle iki Cenup Koreli firmaya yaptırıldı. Yap-işlet-devret modeliyle ihaleye çıkarılan projeyi, 16 yıl 2 ay 12 gün işletme süresi teklifiyle kazanan Türkiye ve Cenup Koreli firmalardan oluşan ‘Daelim–Limak–SK–Yapı Merkezi Ortak Girişimi hayata geçirdi. Projenin, 88 kilometre otoyol ve 13 kilometre bağlantı yolu olmak suretiyle toplamda 101 kilometre uzunluğu bulunuyor.

1915 Çanakkale Köprüsü için günlük 45 bin vasıta geçiş garantisi verildi. Verilen garantide vasıta başı ücret 15 euro + KDV oldu. Sözleşmede belirlenen bu ücret Euro bölgesi enflasyonuna nazaran güncellendiği için 2021 sonu enflasyonu hesaplandığında geçiş garantisi 2022 için 17,7 euro (290 TL) olacak.

Buna nazaran köprünün senelik güvence tutarı ortalama 380 milyon euro, işletme süreci süresince verilecek toplam devlet garantisi miktarı ise ortalama 6 milyar euro oldu.

ERTELEME MİLYONLARCA EUROYA MÂL OLDU

4,5 kilometre uzunluğundaki köprünün yapımı ihalede taahhüt edilen süreden 1.5 yıl ilkin tamamlandı. Köprünün Cumhurbaşkanı Erdoğanın doğum günü olan 26 Şubatta açılması planlanıyordu. Sadece sonrasında açılış  Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü olan 18 Mart evveliyatına ertelendi. Ertelemeyi Twitter hesabından duyuran Erdoğan, Yurttaşlarımızın talebi üstüne Çanakkale Zaferi’mizin yıl dönümünde, 18 Mart’ta gerçekleştirme sonucu aldık” ifadelerini kullandı.

SÖZCÜ yazarı Çiğdem Tokerin aktardığına nazaran, ertelemedeki 21 günlük sürede de devlet garantisi çalışmaya devam etti. Böylece sözleşmedeki günlük garantiler dikkate alındığında bu erteleme Hazineye ortalama 15 milyon euroya mâl oldu.

YAP İŞLET DEVRET NEDİR?

Projenin üstlenicilerinden önde gelen Limak Tüm ortaklık, Türkiyede devletten en oldukça ihale olan 5 şirketten biri olarak biliniyor. Bu firmanın adı sık sık Cengiz, Kalyon, Kolin benzer biçimde devlerle beraber anılıyor. Bu inşaat devlerinin devletten almış olduğu ihalelerde yap-işlet-devret modeli ön plana çıkıyor.

Yap-İşlet-Devret (YİD) modelinde bir kamu altyapı yatırımı yada hizmetinin finansmanının hususi bir şirket tarafınca karşılanması öngörülüyor. Bu modelde yatırımın maliyetini karşılayan şirket, kamu tarafınca belirlenen bir süre içinde maliyetini üstlendiği projenin işletilmesini de üstüne alıyor.

Şirket bu süre içinde ürettiği hizmeti tarafların karşılıklı saptadıkları bir tarife uyarınca kamu kuruluşlarına satıyor. Belirlenen sürenin sonunda ise şirket işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış, eksiksiz ve işler bir halde ilgili kamu kuruluşuna devrediyor.

Türkiyede son yıllarda meydana gelen yatırımlarda sıkça kullanılan bu yöntemde firmalar çoğu zaman devletle yaptıkları sözleşmelerde kullanıcı garantisi alıyor. Mesela havalimanlarının yapımını üstüne alan firmalar yolcu garantisi, otoyol ve köprü yapımını üstüne alan firmalar ise geçiş garantisi alıyor. Ek olarak geçiş ücretlerinin yüksek olması durumunda devlet güvence etmiş olduğu geçiş tutarının geri kalanını da şirketlere ödüyor.

DEVLET HER YIL MİLYARLARCA DOLAR GARANTİ ÖDEMESİ YAPIYOR

Mesela iktisatçı Prof. Dr. Uğur Emekin aktardığına nazaran, Osmangazi Köprüsü için güvence edilen ödeme 2022 yılı için 688 TL. Sadece bu yüksek rakamı hiçbir yolcu karşılayamayacağı için devletin belirlediği köprü geçiş tutarı şuan için 184,5 TL. Aradaki 503,5 TLlik farkı ise Gömü karşılıyor.

Bugün hizmete açılacak 1915 Çanakkale Köprüsünün ücretini ise Cumhurbaşkanı Erdoğan saat 16.00da yapacağı konuşma ile açıklayacak. Köprü tutarının verilen güvence olan 17,7 eurodan azca olması durumunda ise aradaki ücret gene Hazineden öğrenim edilecek. Bunun yanında gene Hazinenin zarar etmemesi için köprüden günlük 45 bin kişinin geçmesi gerekiyor. Sadece  bu rakama ulaşılıp ulaşılamayacağı belirsiz.

AVRASYA TÜNELİNDE HEDEF TUTTURULAMAMIŞTI

Pek oldukça köprü ve otoyola verilen yüksek geçiş garantileri yüzünden Gömü her yıl milyonlarda dolarlık zarar uğruyor. Mesela verilen garantilere nazaran Avrasya Tünelinden 2017-2021 içinde 5 yılda 120 milyonun üstünde aracın geçmesi gerekiyordu.

Sadece Bakan Karaismailoğlu’nun verdiği bilgilere nazaran geçiş sayısı yalnızca 79 milyonda kaldı. Kısaca geçiş garantisi için verilen hedefin yalnızca yüzde 65’i tutturulmuş oldu. Güvence edilen fakat geçmeyen araçların araçların tutarı ise Hazinenin kasasından şirketlere ödendi.

aip2(‘pageStructure’, {“pageType”:”other”,”pageCategory”:”sozcu”,”pageIdentifier”:””}, ‘https://www.sozcu.com.tr/rss/tum-haberler.xml’);var aip2_pageCategory = “sozcu”;

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir